Lange Leemstraat 187
2018 Antwerpen

Stuur ons een boodschap

© 2018 - Domus Medica vzw - Kava vzw

Zorgvuldig gebruik van opioïden in de eerste lijn

Het gebruik van terugbetaalde opioïden (fentanyl pleisters, tramadol, oxycodone, tilidine of piritramide) is sinds 2010 spectaculair toegenomen. In 2016 heeft 10 % van de Belgische bevolking minstens één van deze geneesmiddelen afgehaald in de apotheek. Ook het aantal chronische gebruikers is in 6 jaar tijd gestegen met 28 %. Hierbij kunnen heel wat bijwerkingen optreden zoals gewenning, fysieke en psychische afhankelijkheid en ontwenningsverschijnselen bij afbouw.

 

Doelstelling programma

Dit erkend, kwaliteitsbevorderend programma is bedoeld om artsen en apothekers te sensibiliseren rond deze problematiek. Daarbij wordt gefocust op het rationeel gebruik van deze medicatie, met aandacht voor informatieverstrekking naar de patiënt. Daarnaast worden ook tools aangereikt om beter samen te werken tussen arts en apotheker.

 

Modules & materialen

Vanuit het kwaliteit bevorderend programma bieden we verschillende modules en materialen aan, die u in staat moeten stellen om succesvol een MFO te organiseren. U kan met andere woorden zelf uw lokaal MFO-project samen stellen op basis van de beschikbare modules & materialen.

Opgelet; deze documenten werden goedgekeurd in mei 2019 en wij voorzien geregeld een update. Er kunnen echter steeds wijzigingen zijn tussen de meest recente versie en het moment dat u een MFO-project organiseert. We zouden u echter aanraden om eerst contact op te nemen met ons en bij voorkeur volgt u een Train-the-trainer. Zo kunnen wij u optimaal informeren en van de laatste informatie voorzien.

en van de laatste informatie voorzien.

Modules  ​

Het kwaliteit bevorderend programma is opgebouwd rond verschillende modules waar u zelf uit kan kiezen.

Module 1; opioïden bij acute pijn

In deze module wordt dieper ingegaan op welke indicaties er zijn voor opioïden bij acute pijn en wat de aandachtspunten zijn bij de opstart ervan. Er wordt gewerkt rond de risk/benefit verhouding en het inschatten van het risico op verslaving. Daarnaast wordt ook gefocust op de aandachtspunten bij de aflevering in de apotheek.

Module 2; opioïden bij chronische pijn

In deze module wordt dieper ingegaan op de guidelines bij het veilig gebruiken van opioïden bij chronische pijn. Er wordt onder meer ingegaan op de evaluatie (en eventuele optitratie) van de therapie en er worden tools aangereikt om samen met de arts en apotheker afspraken te maken rond het aantal voorschriften en de aflevering, onder meer het GFD wordt aangekaart.

Module 3; veilig gebruik van fentanylpleisters

In deze module wordt dieper ingegaan op het veilig gebruiken van fentanyl pleister, zowel naar voorschrijven als naar afleveren en het gebruik bij de patiënt thuis. Specifieke aandachtspunten worden meegegeven.

Klik hier voor de PowerPoint

Achtergrond bij opioïden

 

Een goede achtergrondkennis is belangrijk als u een MFO-project wil opzetten. Deze informatiebundel geeft de nodige achtergrond om aan de slag te gaan.

Klik hier voor de achtergrond

Casussen - toelichting

Een goed MFO staat of valt met de interactiviteit van de deelnemers. Daarom bieden we verschillende casussen aan, waarbij u de theorie kan toelichten. In dit document vindt u de achtergrond bij de casussen. In de Powerpoint hieronder vindt u de slides terug.

​Klik hier voor casussen

 

Kwaliteitsindicatoren

Op het einde van het MFO kan je kiezen om concrete afspraken te maken en een 'kwaliteit bevorderend traject' opzetten, door één of meerdere 'indicatoren' te selecteren. Zo kan je na een bepaalde periode nagaan in welke mate het MFO zinvol was.

​​

Stuurgroep

 

Het programma is zo opgebouwd dat u zelf in staat moet zijn om het overleg te leiden, mits voldoende achtergrond over deze geneesmiddelen en de bijhorende problematiek. Daarom organiseren we tweemaal per jaar een Train-the-Trainer.

U kan echter beroep doen op een getrainde moderator, die thuis is in de materie en die we kunnen aanbevelen. U kan hiervoor een extra financiering tot € 500 aanvragen bij het RIZIV.

Contacteer Apr. Silas Rydant (KAVA – dienst Meduca)

Verantwoordelijke MFO (KAVA)

Apr. Silas Rydant

bert.png

Huisarts, doctorandus Universiteit Antwerpen

Dr. Bert Leysen

hans.png

Docent Farmaceutische Zorg, dep. Farmacie UA

Prof. Apr. Hans De Loof

cathy.png

Arts Free-Clinic Antwerpen, KUL

Prof. Dr. Cathy Matheï

anneleen.png

Medewerker Meduca, doctorandus UA

Drs. Apr. Anneleen Robberechts

anneleen.png

Arts Psychiatrisch Centrum Broeders Alexianen, UA

Prof. Dr. Geert Dom

 

Referenties

 

1.         VanRegenmortel J. Dodelijke pijnstiller sterk in opmars in ons land - De Standaard. De Standaard.  10/8/2017.

2.         BELGA. Gebruik verslavende pijnstillers op tien jaar tijd verdubbeld  [Available from: http://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20160817_02427784.

3.         RIZIV. Pijnstillers: opvallende stijging van het verbruik van 5 opioïden 2017 [Available from: http://www.riziv.fgov.be/nl/pers/Paginas/opioden-opvallende-stijging.aspx.

4.         Katz J. You Draw It: Just How Bad Is the Drug Overdose Epidemic? - The New York Times 2017 [

5.         BCFI. Opioïden bij de behandeling van chronische niet-kankerpijn 2016 [Available from: http://www.bcfi.be/nl/articles/2628?folia=2626.

6.         Okie S. A flood of opioids, a rising tide of deaths. The New England journal of medicine. 2010;363(21):1981-5.

7.         Sullivan MD, Howe CQ. Opioid therapy for chronic pain in the United States: promises and perils. Pain. 2013;154 Suppl 1:S94-100.

8.         National Academies of Sciences E, Medicine, Health, Medicine D, Board on Health Sciences P, Committee on Pain M, et al. In: Phillips JK, Ford MA, Bonnie RJ, editors. Pain Management and the Opioid Epidemic: Balancing Societal and Individual Benefits and Risks of Prescription Opioid Use. Washington (DC): National Academies Press (US)

Copyright 2017 by the National Academy of Sciences. All rights reserved.; 2017.

9.         CDC. Products - Vital Statistics Rapid Release - Provisional Drug Overdose Data  [Available from: https://www.cdc.gov/nchs/nvss/vsrr/drug-overdose-data.htm.

10.       whitehouse.gov. President Donald J. Trump is Taking Action on Drug Addiction and the Opioid Crisis 2017 [updated 2017-10-26T15:24:26-04:00.

11.       Häuser W, Schug S, Furlan AD. The opioid epidemic and national guidelines for opioid therapy for chronic noncancer pain. PAIN Reports. 2017;2(3):e599.

12.       Hauser W, Tolle T. Problematic use of prescribed opioids for chronic noncancer pain-no scarcity of data outside the United States. Pain. 2017;158(11):2277.

13.       Deyo RA, Von Korff M, Duhrkoop D. Opioids for low back pain. BMJ. 2015;350:g6380.

14.       Martins SS, Sampson L, Cerda M, Galea S. Worldwide Prevalence and Trends in Unintentional Drug Overdose: A Systematic Review of the Literature. American journal of public health. 2015;105(11):2373.

15.       Novak SP, Håkansson A, Martinez-Raga J, Reimer J, Krotki K, Varughese S. Nonmedical use of prescription drugs in the European Union. BMC Psychiatry. 2016;16:274.

16.       Reuters. U.S. opioid crisis could spread to Europe, experts say  [Available from: https://uk.reuters.com/article/us-drugs-opioids/u-s-opioid-crisis-could-spread-to-europe-experts-say-idUKKBN1CV2A8.

17.       van Amsterdam J, van den Brink W. The Misuse of Prescription Opioids: A Threat for Europe? Current drug abuse reviews. 2015;8(1):3-14.

18.       Fischer B, Rehm J. Revisiting the 'paradigm shift' in opioid use: Developments and implications 10 years later. Drug and alcohol review. 2017.

19.       Losby JL, Hyatt JD, Kanter MH, Baldwin G, Matsuoka D. Safer and more appropriate opioid prescribing: a large healthcare system's comprehensive approach. J Eval Clin Pract. 2017.

20.       Ballantyne JC. Opioids for the Treatment of Chronic Pain: Mistakes Made, Lessons Learned, and Future Directions. Anesthesia and analgesia. 2017;125(5):1769-78.

21.       Cochella S, Bateman K. Provider detailing: an intervention to decrease prescription opioid deaths in Utah. Pain medicine (Malden, Mass). 2011;12 Suppl 2:S73-6.

22.       Bao Y, Pan Y, Taylor A, Radakrishnan S, Luo F, Pincus HA, et al. Prescription Drug Monitoring Programs Are Associated With Sustained Reductions In Opioid Prescribing By Physicians. Health affairs (Project Hope). 2016;35(6):1045-51.

23.       Garcia MM, Angelini MC, Thomas T, Lenz K, Jeffrey P. Implementation of an opioid management initiative by a state Medicaid program. Journal of managed care & specialty pharmacy. 2014;20(5):447-54.

24.       Lin LA, Bohnert ASB, Kerns RD, Clay MA, Ganoczy D, Ilgen MA. Impact of the Opioid Safety Initiative on opioid-related prescribing in veterans. Pain. 2017;158(5):833-9.

25.       Reynolds V, Causey H, McKee J, Reinstein V, Muzyk A. The Role of Pharmacists in the Opioid Epidemic: An Examination of Pharmacist-Focused Initiatives Across the United States and North Carolina. North Carolina medical journal. 2017;78(3):202-5.

26.       Trotter Davis M, Bateman B, Avorn J. Educational Outreach to Opioid Prescribers: The Case for Academic Detailing. Pain physician. 2017;20(2S):S147-S51.

27.       Stannard C. Opioids and chronic pain: using what we know to change what we do. Current opinion in supportive and palliative care. 2016;10(2):129-36.

28.       Alford DP. Opioid Prescribing for Chronic Pain--Achieving the Right Balance through Education. The New England journal of medicine. 2016;374(4):301-3.

29.       Dowell D, Haegerich TM, Chou R. CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain - United States, 2016. MMWR Recommendations and reports : Morbidity and mortality weekly report Recommendations and reports. 2016;65(1):1-49.

30.       Manchikanti L, Kaye AM, Knezevic NN, McAnally H, Slavin K, Trescot AM, et al. Responsible, Safe, and Effective Prescription of Opioids for Chronic Non-Cancer Pain: American Society of Interventional Pain Physicians (ASIPP) Guidelines. Pain physician. 2017;20(2S):S3-S92.

31.       BMA. BMA - Analgesic use 2017 [updated 24/5/2017. Available from: https://www.bma.org.uk/collective-voice/policy-and-research/public-and-population-health/analgesics-use.

32.       Busse JW, Craigie S, Juurlink DN, Buckley DN, Wang L, Couban RJ, et al. Guideline for opioid therapy and chronic noncancer pain. CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne. 2017;189(18):E659-E66.

33.       Chou R, Turner JA, Devine EB, Hansen RN, Sullivan SD, Blazina I, et al. The effectiveness and risks of long-term opioid therapy for chronic pain: a systematic review for a National Institutes of Health Pathways to Prevention Workshop. Ann Intern Med. 2015;162(4):276-86.

34.       Gomes T, Mamdani MM, Paterson JM, Dhalla IA, Juurlink DN. Trends in high-dose opioid prescribing in Canada. Canadian family physician Medecin de famille canadien. 2014;60(9):826-32.

35.       Hauser W, Schubert T, Scherbaum N, Tolle T. Guideline-recommended vs high-dose long-term opioid therapy for chronic noncancer pain is associated with better health outcomes: data from a representative sample of the German population. Pain. 2017.

36.       Bicket MC, Long JJ, Pronovost PJ, Alexander GC, Wu CL. Prescription Opioid Analgesics Commonly Unused After Surgery: A Systematic Review. JAMA surgery. 2017;152(11):1066-71.

37.       Scully RE, Schoenfeld AJ, Jiang W, Lipsitz S, Chaudhary MA, Learn PA, et al. Defining Optimal Length of Opioid Pain Medication Prescription After Common Surgical Procedures. JAMA surgery. 2017.

38.       Miller M, Barber CW, Leatherman S, Fonda J, Hermos JA, Cho K, et al. Prescription opioid duration of action and the risk of unintentional overdose among patients receiving opioid therapy. JAMA internal medicine. 2015;175(4):608-15.

39.       Jann M, Kennedy WK, Lopez G. Benzodiazepines: a major component in unintentional prescription drug overdoses with opioid analgesics. J Pharm Pract. 2014;27(1):5-16.

40.       Solhaug V, Molden E. Individual variability in clinical effect and tolerability of opioid analgesics - Importance of drug interactions and pharmacogenetics. Scandinavian journal of pain. 2017;17:193-200.

41.       Frank JW, Lovejoy TI, Becker WC, Morasco BJ, Koenig CJ, Hoffecker L, et al. Patient Outcomes in Dose Reduction or Discontinuation of Long-Term Opioid Therapy: A Systematic Review. Ann Intern Med. 2017;167(3):181-91.

42.       Wu PE, Juurlink DN. Unused prescription drugs should not be treated like leftovers. CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne. 2014;186(11):815-6.

43.       Kennedy-Hendricks A, Gielen A, McDonald E, McGinty EE, Shields W, Barry CL. Medication Sharing, Storage, and Disposal Practices for Opioid Medications Among US Adults. JAMA internal medicine. 2016;176(7):1027-9.

44.       McDonald EM, Kennedy-Hendricks A, McGinty EE, Shields WC, Barry CL, Gielen AC. Safe Storage of Opioid Pain Relievers Among Adults Living in Households With Children. Pediatrics. 2017;139(3).

45.       Dietle A. Lesson: Utilizing Non-Opioids for Chronic Pain in the Setting of an Opioid Epidemic 2017 [Available from: https://www.uspharmacist.com/ce/utilizing-non-opioids-for-chronic.

46.       Nicol AL, Hurley RW, Benzon HT. Alternatives to Opioids in the Pharmacologic Management of Chronic Pain Syndromes: A Narrative Review of Randomized, Controlled, and Blinded Clinical Trials. Anesthesia and analgesia. 2017;125(5):1682-703.

47.       Ballantyne JC, Kalso E, Stannard C. WHO analgesic ladder: a good concept gone astray. BMJ. 2016;352:i20.

48.         Bannwarth B. Irrelevance of the WHO analgesic ladder for managing rheumatic pain. Joint, bone, spine : revue du rhumatisme. 2010;77(1):1-3.

sessment (HTA).